Prostat hiperplazisi (BPH) ve prostatit: iki farklı durumu nasıl ayırt ederiz?

İyi huylu prostat büyümesi (BPH) nedir?

BPH, prostat bezinin zaman içinde büyümesi durumudur. Adındaki “iyi huylu” ifadesi, bu büyümenin kanser olmadığını belirtir. Orta ve ileri yaşlardaki erkeklerde sık görülür ve genellikle yavaş ilerler.

Prostat, idrar kanalını çevrelediği için büyüdüğünde kanalı sıkıştırabilir. Bunun sonucunda idrar akışı zayıflar, idrarı başlatmak güçleşir ve mesane tam boşalamayabilir. Mesane kendini boşaltmak için daha çok çalıştığından zamanla daha hassas hale gelir ve tuvalete gitme sıklığı artar.

BPH’nin tam nedeni tek bir etkene bağlanmaz. Yaş en önemli etkendir; hormon dengesindeki değişiklikler, ailesel yatkınlık ve genel sağlık durumu da rol oynayabilir. Prostatın büyüklüğü ile şikâyetin şiddeti de her zaman paralel gitmez: Bezi belirgin biçimde büyümüş bir erkek hiç rahatsızlık duymayabilir, daha küçük bir büyümede ise belirtiler günlük yaşamı zorlayabilir. Bu yüzden önemli olan bezin ölçüsünden çok, yarattığı şikâyettir. Prostatın temel yapısı ve görevleri için prostat nedir ve 40 yaştan sonra neden önemlidir rehberini okuyabilirsiniz.

Prostatit nedir ve hangi türleri vardır?

Prostatit, prostat dokusunun iltihaplanması veya tahriş olması anlamına gelir. BPH’den farklı olarak yalnızca ileri yaşlara özgü değildir; genç ve orta yaştaki erkeklerde de görülebilir.

Prostatit tek bir hastalık değil, birkaç türü olan bir başlıktır. Prostatit çoğu zaman “bir kez geçti, bitti” şeklinde seyretmez; özellikle kronik türlerde şikâyetler gelip gidebilir. Bu da kişiyi yıpratabilir. Türler arasındaki ayrım hem belirtileri hem de izlem biçimini değiştirir:

• Akut bakteriyel prostatit: Ani başlar; yüksek ateş, titreme, idrarda yanma ve belirgin ağrı görülebilir. Beklemeden sağlık kuruluşuna başvurmayı gerektirir.
• Kronik bakteriyel prostatit: Daha hafif seyreder, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla kendini gösterebilir.
• Kronik prostatit / kronik pelvik ağrı sendromu: En sık görülen biçimdir; kasık, bel, testis çevresi veya perine bölgesinde uzun süreli rahatsızlık ve idrar şikâyetleri olabilir. Her zaman bir bakteri bulunmaz.
• Belirtisiz iltihabi prostatit: Hiçbir şikâyet yokken başka bir nedenle yapılan incelemelerde tesadüfen saptanır.

BPH ile prostatit arasındaki temel farklar nelerdir?

İki durum da idrar şikâyetleriyle gelebildiği için karıştırılır. Ancak gelişimleri ve hissettirdikleri farklıdır. Aşağıdaki özet, genel eğilimleri gösterir; her birey için geçerli olmayabilir.

• Yaş: BPH daha çok orta ve ileri yaşlarda, prostatit ise her yaşta görülebilir.
• Başlangıç: BPH sinsi ve yavaş ilerler; prostatit özellikle akut türünde birden ortaya çıkabilir.
• Ana şikâyet: BPH’de çoğunlukla akış zayıflığı ve gece tuvalete kalkma öne çıkar; prostatitte ağrı, yanma ve rahatsızlık ön plandadır.
• Ateş: Akut bakteriyel prostatitte görülebilir; BPH’de beklenmez.
• Mekanizma: BPH doku büyümesidir; prostatit iltihaplanmadır.
• Eşlik edenler: Prostatitte kasık, bel, testis çevresinde ağrı ve cinsel işlevde rahatsızlık görülebilir; BPH’de bunlar belirleyici değildir.

Belirtiler nasıl karşılaştırılır?

Her iki durumda da idrar yolları ile ilgili şikâyetler ortaktır. Bu nedenle belirtilere birlikte bakmak yararlıdır.

Hekim bu iki durumu nasıl ayırt eder?

Ayrım, şikâyetlerinizin ayrıntılı dinlenmesiyle başlar. Ne zamandır devam ettiği, ağrının olup olmadığı, ateş, ilaç kullanımı ve ailede prostat sorunu bulunup bulunmadığı sorulur.

Bunun ardından fizik muayene ve gerekli görülen tetkikler planlanır. Bunlar arasında idrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü, PSA kan testi, idrar akış hızının ölçülmesi ve ultrasonla mesane ile prostatın değerlendirilmesi sayılabilir. Hangi testlerin kimde yapılacağı kişiye göre değişir; bu karar hekime aittir.

PSA testi hakkında bilinmesi gereken bir nokta, hem BPH’nin hem de prostatitin değerleri yükseltebilmesidir. Yani yüksek bir PSA sonucu tek başına kesin bir sonuç vermez ve panik gerektirmez. Ayrıntılar için üroloğa ne zaman gidilir ve PSA testi rehberine bakabilirsiniz.

Bu durumlar prostat kanseri anlamına gelir mi?

Hayır. BPH ve prostatit kanser değildir ve kansere dönüşen durumlar olarak tanımlanmaz. Ancak prostat kanseri de erken dönemde belirti vermeyebilir ve yaşla birlikte olasılığı artar. İşte bu yüzden “nasılsa BPH’dir” veya “nasılsa iltihaptır” diyerek muayeneyi ertelemek doğru değildir.

Aile öyküsü, yaş ve şikâyetler birlikte değerlendirilerek hangi aralıkla izlem yapılacağı belirlenir. Sağlıklı olan, şikâyetin hangi hastalığa bağlı olduğunu tahminle değil, ölçümlerle belirlemektir. Şüphe duyduğunuz bir durumda, ya da şikâyetleriniz tedaviye rağmen sürüyorsa, uzman hekimle konuşmaktan çekinmeyin.

Hekimin rolü nedir, siz neler yapabilirsiniz?

Tanıyı koymak, türü belirlemek ve uygun yaklaşımı planlamak hekimin görevidir. BPH’de şikâyetin düzeyine göre izlem, ilaç veya girişimsel seçenekler gündeme gelebilir. Prostatitte ise türüne göre uygun ilaç ve destekleyici yaklaşımlar değerlendirilir. Bu kararları kendi başınıza vermeniz mümkün değildir ve doğru da olmaz.

Hekimle yapılan görüşmeyi daha verimli kılmak için, şikâyetlerinizin gün içindeki dağılımını (özellikle ağrının zamanını ve idrar şikâyetlerinin hangi saatlerde arttığını) gözlemlemek de yardımcı olur. Hekim bu bilgiyle hem BPH hem prostatit ihtimalini daha net ayırabilir. Sizin tarafınızdan yapılabilecekler ise destekleyici nitelikte ve hekimin planını tamamlayıcıdır. Şikâyetlerinizi ve içtiğiniz sıvı miktarını birkaç gün not almak, kullandığınız ilaç ve takviyelerin listesini hazırlamak ve sorularınızı yazmak muayeneden alacağınız verimi artırır. Gün içindeki sıvı dağılımı ve kafein-alkol alışkanlıkları için gece sık idrara çıkma nedenleri rehberindeki ipuçları işe yarayabilir.

Gıda takviyeleri bu iki durum karşısında nerede durur?

Bazı erkekler prostat sağlığını desteklemek için bitkisel ve mineral içerikli gıda takviyelerine ilgi gösterir. Prostalab, kutusunda “Prostate Health Support” ibaresi bulunan, 30 kapsüllük bir gıda takviyesidir; içerik bilgisi için Prostalab içeriği sayfasına bakabilirsiniz.

Gıda takviyeleri ilaç değildir; BPH veya prostatit gibi bir durumun yerine geçmez ve hekim muayenesinin alternatifi olarak düşünülmemelidir. Kullanıyorsanız, muayenede bunu da hekiminize bildirin.

Benign prostat hiperplazisi ne demek, yaşa göre prostat boyutu nedir?

Benign prostat hiperplazisi (BPH), prostat hücrelerinin sayıca artmasıyla bezin iyi huylu olarak büyümesi demektir. “Benign” iyi huylu, “hiperplazi” ise hücre sayısında artış anlamına gelir. BPH kanser değildir ve kansere dönüşmez; ancak büyüyen bez idrar kanalını sıkıştırarak şikâyetlere yol açabilir.

Genç bir yetişkinde prostat yaklaşık bir ceviz büyüklüğündedir ve ağırlığı genellikle 20–25 gram civarında anılır. 40 yaşından sonra pek çok erkekte bez yavaş yavaş büyür; 60 yaş ve üzerinde daha büyük ölçümler sık görülür. Ancak boyut tek başına şikâyetin şiddetini belirlemez: bazı erkeklerde büyük bir prostat az şikâyet yaparken, daha küçük bir bez belirgin şikâyetlere yol açabilir. Prostat boyutu genellikle ultrasonla ölçülür ve hekim tarafından şikâyetlerle birlikte değerlendirilir.