Prostat neden olur, prostat neden büyür? Nedenler ve risk etkenleri

“Prostat olmak” ne demektir?

Günlük dilde “prostat olmak” ifadesi genellikle prostat bezinin büyümesi ve buna bağlı idrar şikâyetleri için kullanılır. Oysa prostat her erkekte bulunan bir organdır; sorun, bezin büyümesi, iltihaplanması veya başka bir değişikliğe uğramasıdır. Tıpta en sık karşılaşılan üç durum şunlardır: iyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi, BPH), prostat iltihabı (prostatit) ve daha nadir olarak prostat kanseri.

Bu yazı, en sık görülen iki durumun, yani büyüme ve iltihabın nedenlerine odaklanır. Belirtiler için prostat belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Prostat neden büyür?

Prostat ergenlikle birlikte büyür, yetişkinlikte bir süre sabit kalır ve yaklaşık 40 yaşından sonra çoğu erkekte yeniden yavaş yavaş büyümeye başlar. Bu ikinci büyüme döneminin tam nedeni bilinmemekle birlikte, araştırmacıların en çok üzerinde durduğu etkenler şunlardır:

Prostat iltihabı neden oluşur?

Prostatitin nedeni tipine göre değişir. Akut bakteriyel prostatitte bakteriler idrar yolundan prostata ulaşır; tablo genellikle ateş ve belirgin ağrıyla aniden başlar. Kronik bakteriyel prostatitte enfeksiyon tekrarlar. En sık görülen tip olan kronik pelvik ağrı sendromunda ise belirgin bir enfeksiyon bulunmaz; pelvis kaslarındaki gerginlik, sinir hassasiyeti ve stres gibi etkenler rol oynayabilir.

Uzun süre oturmak, bisiklet gibi pelvis bölgesine baskı yapan aktiviteler, sıvı eksikliği ve kabızlık bazı erkeklerde şikâyetleri artırabilir. Ayrıntılar: prostatit belirtileri ve prostat iltihabı.

Prostat büyümesi herkeste olur mu?

Prostatta yaşa bağlı büyüme çok yaygındır, ancak her büyüme şikâyete yol açmaz. Büyümenin derecesi ile yaşanan şikâyetin şiddeti her zaman örtüşmez. Bazı erkeklerde belirgin büyümeye rağmen idrar akışı iyi kalırken, bazılarında küçük bir büyüme bile sık idrara çıkma ve gece kalkmalarına neden olabilir.

Bu yüzden önemli olan “büyüdü mü?” sorusundan çok, şikâyetin günlük hayatınızı ne kadar etkilediğidir. Hekiminiz de değerlendirmeyi bu iki bilgiyi birlikte ele alarak yapar.

Prostat olmamak için ne yapmalıyız?

Yaş ve genetik gibi etkenleri değiştiremeyiz; ama değiştirilebilir etkenler üzerinde çalışmak hem prostat konforu hem genel sağlık için anlamlıdır:

• Kiloyu kontrol altında tutmak ve bel çevresindeki yağlanmayı azaltmak
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika hareket etmek
• Sebze, meyve, baklagil ve balık ağırlıklı beslenmek; işlenmiş et ve fazla tuzu azaltmak
• Kan şekeri ve tansiyonu düzenli kontrol ettirmek
• Sıvıyı gün içine yaymak, akşam kafein ve alkolü azaltmak
• Uzun süre oturarak çalışıyorsanız her saat başı kısa yürüyüşler yapmak
• 40 yaşından sonra, aile öyküsü varsa daha erken, düzenli üroloji kontrolüne gitmek

Beslenme ve bitkisel destek prostat için ne ifade eder?

Beslenmenin prostat sağlığıyla ilişkisi uzun süredir araştırılmaktadır. Domates, kabak çekirdeği, yeşil sebzeler ve balık içeren dengeli bir sofra genel sağlığı destekler. Pratik öneriler için prostat için beslenme ve günlük alışkanlıklar ile prostata ne iyi gelir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Bazı erkekler bu düzene bitkisel bir takviye eklemeyi tercih eder. Prostalab, prostat konforunu ve günlük rahatlığı desteklemek amacıyla sunulan, 30 kapsüllük karton kutuda gelen bir gıda takviyesidir. İçeriği hakkında doğrulanabilir bilgiler Prostalab içeriği sayfasında, kullanım önerileri nasıl kullanılır sayfasında yer alır.

Gıda takviyeleri ilaç değildir; prostat büyümesinin veya iltihabının tedavisi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa önce hekime başvurun.

Stres ve uyku düzeni prostat şikâyetlerini etkiler mi?

Stres doğrudan prostat büyümesine yol açmaz; ancak pelvis kaslarında gerginliğe, mesanenin daha hassas çalışmasına ve ağrı algısının artmasına neden olabilir. Özellikle kronik pelvik ağrı sendromunda stres ile şikâyetlerin alevlenmesi arasında sık bir bağ kurulur.

Uyku düzeni de önemlidir. Gece sık idrara çıkma uykuyu böler; bölünen uyku ise gün içinde yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve isteksizlik yaratır. Akşam sıvı ve kafeini azaltmak, yatmadan önce tuvalete gitmek ve düzenli bir uyku saati belirlemek hem uyku kalitesine hem de günlük konfora katkı sağlayabilir. Gece kalkmalarının diğer nedenleri için gece sık idrara çıkma nedenleri yazımıza bakın.

Prostat sorunları ailede görülüyorsa ne yapılmalı?

Babanızda, amcanızda ya da erkek kardeşinizde prostat büyümesi veya başka bir prostat hastalığı varsa, bunu ilk muayenede hekiminize söyleyin. Aile öyküsü, kontrollerin hangi yaşta başlaması gerektiğine ve hangi testlerin isteneceğine dair kararı etkileyebilir.

Aile öyküsü bir kader değildir; yalnızca dikkatli olmak için bir hatırlatmadır. Kilo kontrolü, düzenli hareket, dengeli beslenme ve düzenli kontrol, aile öyküsü olan erkekler için de en önemli adımlardır.

Hangi durumda hemen doktora gidilmeli?

Hiç idrar yapamamak, idrarda kan, yüksek ateşle birlikte kasık ağrısı ya da idrar yaparken şiddetli yanma acil değerlendirme gerektirir. Daha hafif ama haftalardır süren şikâyetlerde ise üroloji randevusu almak doğru adımdır. Muayenenin nasıl yapıldığını ne zaman ürologa gidilir yazımızda anlattık.